door 
In november en december 2025 ontving elk Nederlands huisadres een brief van de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding met informatie om voorbereid te zijn op een noodsituatie. De brief bevatte een brochure ‘Bereid je voor op een noodsituatie’. Daarin wordt uitgelegd waarom de brochure werd verspreid. De brochure probeert uit te leggen dat een noodsituatie een onverwachte gebeurtenis is waardoor het dagelijks leven wordt verstoord. Dan kan het gaan om een grote stroomstoring, een digitale aanval of een overstroming door heel veel regen. Die wel 72 uur kan duren. Dan werken dingen niet meer zoals we gewend zijn. Er is geen elektriciteit waardoor het licht, verwarming, koeling, elektrisch fornuis, internet, liften, verkeerslichten en openbaar vervoer uitvallen. Mensen komen vast te zitten in de lift, 112 en hulpdiensten zijn overbelast en slecht bereikbaar, pinautomaten doen het niet en de rolluiken van supermarkten gaan automatisch naar beneden. Het verkeer is een chaos en benzinepompen werken niet meer. Het eten in de koelkast en vriezer bederft. De brochure roept de burgers op om zich voor te bereiden op zo’n noodsituatie, omdat de hulpdiensten in het begin de handen vol hebben aan het herstel van de verbindingen, en pas na enige dagen in staat zullen zijn om weer te opereren. De burger is dus in de eerste dagen aan zich zelf overgelaten en moet zich daar op voorbereiden door het aanschaffen van een noodpakket.
In januari 2024 besteedde het clubblad van De Zegelaars al aandacht aan de mogelijkheid van een noodsituatie. ‘Het is een goed idee als mensen zich voorbereiden op een oorlog’. Dat zei Rob Bauer, toen de hoogste militair van de NAVO, op een persconferentie. ‘Je moet water in huis hebben, een radio op batterijen en een zaklantaarn die op batterijen werkt. Zodat je de eerste 36 uur kunt overleven.’ In de dagen erna werd er door meerdere media aandacht aan besteed. RTL Nieuws meldde dat noodrantsoenpakketten niet aan te slepen waren, zoveel vraag was er plotseling naar. Dat doet terugdenken aan de jaren van de Koude Oorlog.
In oktober 1961 ontving iedereen in Nederland per dienstbrief van het Ministerie van Binnenlandse Zaken de brochure ‘Wenken voor de Bescherming van uw gezin en uzelf’. De brochure was afkomstig van Bescherming Bevolking (de BB), een in 1952 opgerichte dienst van het ministerie van Binnenlandse Zaken, die burgers bij oorlogsdreiging moest beschermen. In de folder werd informatie gegeven over hoe men zich het beste kon beschermen bij eventuele bombardementen, ontploffingen van atoombommen en radioactieve neerslag.
Een van de pijlers van de Bescherming Bevolking was het vermogen van de burger om zichzelf zoveel mogelijk te beschermen. ‘Zelfredzaamheid’ zouden we dat tegenwoordig noemen. Daartoe werd in 1961 op grote schaal voorlichtingsmateriaal verspreid, waarmee de burgers zelf maatregelen konden treffen. Dat waren de eerder genoemde ‘Wenken…’ Een van die wenken was het bouwen van een schuilkelder.
Enkele weken later werd ook een toelichting op de Wenken verspreid. Het was een brochure met een rode kaft. Op 30 pagina’s was alles te lezen over bombardementen, atoombommen, fallout en bescherming, maar maakte ook duidelijk dat men zich niet al te veel illusies moest maken: ‘Reken er echter niet te vast op dat u tijdig door luchtalarm wordt gewaarschuwd. Als het kernwapen met een raket aankomt, is dit zelfs onmogelijk. Het is in dit geval dus waarschijnlijk dat de explosie op een voor u volkomen onverwacht moment plaatsvindt. Maar dan krijgt u (…) nog de waarschuwing van de lichtflits, want die komt één tot enkele seconden voor de luchtdruk. Dat is zeker niet veel tijd, maar wel nog voldoende om onder een tafel, in een portiek of een greppel, of achter een boom te duiken…’
De voorlichtingscampagne was niet erg succesvol. Bijna niemand bouwde een schuilkelder. En toen de schrijver Harry Mulisch een persiflage schreef onder de titel ‘Wenken voor de bescherming van uw gezin en uzelf tijdens de jongste dag’, werden de Wenken onderwerp van spot. De tips van de BB waren lastig om serieus te nemen. Wél werden plannen gemaakt om in het hele land schuilkelders aan te leggen. Amsterdam had een Schuilplaatsenplan waarmee schuilkelders onder het AMC, enkele metrostations en de Universiteitsbibliotheek werden aangelegd. Het waren er echter maar weinig. Slechts 5 procent van de Amsterdammers kon daar bij nood in terecht.
In de toelichting op de Wenken was wel een voorbeeld opgenomen van een ‘ijzeren noodvoorraad’ levensmiddelen voor 10 tot 14 dagen. Tegenwoordig wordt een noodvoorraad voor 72 uur aanbevolen.
Wie meer wil lezen: www.museumbeschermingbevolking.nl
Wenken voor de jongste dag. Door Max Pam in Binnenlands Bestuur dec. 2008
Bescherming Bevolking, want als de bom valt. www.isgeschiedenis.nl
Wikipedia
De Wenken en de Toelichting zijn volledig te lezen op onze Facebook-pagina Diemen Filatelie
